អាថ៌កំបាំងដ៏សំខាន់សម្រាប់ការធ្វើគំនរជីកំប៉ុស្ត ពេលខ្លះជីកំប៉ុស្តរលាយក្លាយជាដីយ៉ាងឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែពេលខ្លះទៀតវាប្រើពេលយូរខ្លាំងរហូតមិនព្រមរលាយ ដែលធ្វើឱ្យយើងមានអារម្មណ៍ធុញទ្រាន់ និងលែងចង់ធ្វើវាបន្តទៀត។ កាលពីឆ្នាំទីមួយនៅសាកលវិទ្យាល័យកសិកម្ម ខ្ញុំក៏ធ្លាប់បានសាកល្បងធ្វើជីកំប៉ុស្តពីចំបើងនៅផ្ទះតាមវិធីដែលសាលាបង្រៀនដែរ។ វាបានប្រើពេលរហូតដល់មួយឆ្នាំពេញទើបក្លាយជាជី។ បន្ទាប់ពីគរវាចោល ហើយត្រឡប់ទៅរៀនវិញ ខ្ញុំបានទុកវាចោលនៅទីនោះ ហើយវារលាយយឺតខ្លាំងណាស់។ តោះ! មកមើលថាអ្វីទៅជាចំណុចសំខាន់៖ ១. ផលធៀបកាបូន និងអាសូត (Carbon-Nitrogen Ratio) ក្នុងការធ្វើជីកំប៉ុស្ត យើងត្រូវយល់ថា មីក្រូសារពាង្គកាយ គឺជាតួអង្គសំខាន់បំផុតក្នុងដំណើរការបំប្លែងរូបធាតុ។ សត្វល្អិតតូចៗដែលមើលមិនឃើញដោយភ្នែកទទេទាំងនេះ គឺជាអ្នកធ្វើការងារទាំងអស់តាំងពីដើមដល់ចប់។ ដោយសារពួកវាជាភាវរស់ ពួកវាត្រូវការចំណីដើម្បីរស់។ អ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលយើងដាក់ក្នុងគំនរជី គឺជាអាហាររបស់ពួកវា ដូច្នេះអាហារទាំងនោះត្រូវតែមានតុល្យភាព។ ធាតុផ្សំសំខាន់ពីរមានដូចជា៖ កាបូន (Carbon): ជាប្រភពអាហារចម្បង (ប្រៀបដូចជាកាបូអ៊ីដ្រាត ឬបាយសម្រាប់យើង)។ អាសូត (Nitrogen): សម្រាប់ផ្តល់ថាមពល និងប្រូតេអ៊ីន (ប្រៀបដូចជាសាច់សម្រាប់យើង)។ពន្យល់ឱ្យងាយយល់៖ វត្ថុធាតុពណ៌ត្នោត = កាបូន (ស្លឹកឈើស្ងួត, ចំបើងស្ងួត ជាដើម)។ វត្ថុធាតុពណ៌បៃតង = អាសូត (ស្លឹកឈើស្រស់, រុក្ខជាតិបៃតង ជាដើម)។ វត្ថុធាតុផ្សេងទៀតដែលមានអាសូតខ្ពស់ រួមមាន លាមកមាន់ និងលាមកគោ។ ក្នុងវគ្គបណ្តុះបណ្តាលមួយដោយគ្រូជនជាតិអាមេរិក គេបានហៅវាថា "គ្រាប់បែកអាសូត" (Nitrogen bomb) ដោយគេដាក់សាច់មួយដុំធំនៅចំកណ្តាលគំនរជី។ នៅក្នុងតំបន់យើង សូម្បីតែសត្វមាន់ដែលងាប់ ឬវត្ថុធាតុស្រដៀងគ្នា ក៏អាចដាក់នៅចំកណ្តាលបានដែរ។ វត្ថុធាតុពណ៌ត្នោត និងពណ៌បៃតង គួរដាក់តម្រួតលើគ្នាជាស្រទាប់ៗឆ្លាស់គ្នា។ ផលធៀប ៣០:១ គឺសំខាន់ខ្លាំងណាស់។ ២. មីក្រូសារពាង្គកាយ (Microorganisms) ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ មីក្រូសារពាង្គកាយគឺជាអ្នកធ្វើការចម្បង។ ដើម្បីបញ្ចូលពួកវាទៅក្នុងគំនរជី គេច្រើនប្រើទឹក EM (Effective Microorganism) ដែលមានស្រាប់។ បើគ្មានទេ យើងអាចយកជីកំប៉ុស្តដែលធ្លាប់ធ្វើរួច ឬដីស្រទាប់លើមកដាក់បន្ថែមជំនួសក៏បាន។ ៣. សំណើម (Moisture) សំណើមក៏សំខាន់សម្រាប់ជីវិតមីក្រូសារពាង្គកាយ និងដំណើរការរលួយដែរ។ ផ្ទៃខាងក្នុងនៃគំនរជីមិនគួរឱ្យសើមពេក ឬស្ងួតពេកនោះទេ។ នៅរដូវប្រាំង យើងត្រូវស្រោចទឹកបន្ថែម។ នៅរដូវវស្សា យើងត្រូវគ្របគំនរជីឱ្យជិត ដើម្បីកុំឱ្យទឹកភ្លៀងចូលច្រើនពេក។ ៤. ការត្រឡប់គំនរជី (Turning the Pile) កុំស្មានថាគ្រាន់តែគរជីចោលរយៈពេល ១ ខែ, ៣ ខែ ឬ ៦ ខែ វានឹងក្លាយជាជីដោយឯកឯងនោះទេ។ ក្នុងអំឡុងពេលរលួយ វានឹងបង្កើតកម្តៅ។ បើកម្តៅខ្លាំងពេក សកម្មភាពមីក្រូសារពាង្គកាយនឹងថយចុះ។ ដូច្នេះ យើងគួរត្រឡប់គំនរជីពីក្រោមឡើងលើ រៀងរាល់ពីរ សប្តាហ៍ម្តង ឬយ៉ាងហោចណាស់ម្តងក្នុងមួយខែ។ បើខ្វះសំណើម ត្រូវបន្ថែមទឹក។ បើមិនឃើញមានសញ្ញានៃការរលួយ ត្រូវបន្ថែមទឹក EM ឬ IMO (មីក្រូសារពាង្គកាយក្នុងតំបន់)។ ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ ជីកំប៉ុស្តដែលធ្វើតាមវិធីនេះត្រូវបានគេហៅថា "មាសខ្មៅ" (Black Gold)។ មូលហេតុគឺដោយសារជីកំប៉ុស្តនេះ មិនត្រឹមតែសម្បូរសារធាតុចិញ្ចឹមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាថែមទាំងជួយបញ្ចូលមីក្រូសារពាង្គកាយល្អៗដែលជួយប្រឆាំងនឹងជំងឺរុក្ខជាតិ និងជំងឺក្នុងដីទៀតផង។ វាជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងបន្ថែមរូបធាតុសរីរាង្គដែលជួយរក្សាសំណើមបានល្អ។ អត្ថប្រយោជន៍ទាំងនេះ សូម្បីតែជីគីមីថ្លៃៗក៏មិនអាចផ្តល់ឱ្យបានដែរ នេះហើយជាមូលហេតុដែលគេហៅវាថា "មាសខ្មៅ" ឬ "មាសពណ៌ខ្មៅ"។ 📲 ទាញយក Mekong Farm នៅថ្ងៃនេះ៖ https://onelink.to/mekongfarm 📱 មាននៅលើ Google Play & App Store #mekongfarmapp #Mekongfarm #agriculture #smartaxiata